ગુજરાત એટલે તહેવારો, ઉમંગ અને પરંપરાનું ધબકતું રાજ્ય. અહીં દર મહિને કોઈ ને કોઈ ઉત્સવ આવે છે અને દરેક ઉત્સવ સાથે એક આગવી સંસ્કૃતિ, ખાણી-પીણી, પહેરવેશ અને લોકજીવન જોડાયેલું છે. મકરસંક્રાંતિના પતંગોથી ભરેલું આકાશ હોય, નવરાત્રીની ગરબાની રમઝટ હોય, ધુળેટીના રંગ હોય કે દિવાળીના દીવા — આ દરેક પ્રસંગ ગુજરાતી પરિવારોને એકબીજાની નજીક લાવે છે અને સમાજમાં પ્રેમ, ભાઈચારો તથા શ્રદ્ધાનું વાતાવરણ સર્જે છે.
ઘણી વાર આપણને ખબર જ નથી હોતી કે અમુક તહેવાર ચોક્કસ કઈ તારીખે આવે છે, અને એટલે આયોજન કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આ સમસ્યાનો ઉકેલ આપતાં, આ લેખમાં અમે ગુજરાતના તહેવારો ની લિસ્ટ 2026 તારીખ અને વાર સાથે એક જ જગ્યાએ મૂકી છે. સાથે જ દરેક મુખ્ય તહેવારનું મહત્વ, તેની પાછળની કથા અને ગુજરાતમાં તેની ઉજવણીની ખાસ રીત પણ વિગતવાર સમજાવી છે, જેથી તમને માત્ર તારીખ જ નહીં પણ સંપૂર્ણ માહિતી મળી રહે.
📌 નોંધ: હિન્દુ તહેવારોની તારીખ પંચાંગ અને તિથિ પ્રમાણે નક્કી થાય છે, જ્યારે ઈદ, મોહરમ જેવા તહેવારો ચંદ્રદર્શન પર આધારિત હોવાથી એક-બે દિવસ આગળ-પાછળ થઈ શકે છે. જ્યાં તારીખ ચંદ્ર કે તિથિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે ત્યાં અમે “અંદાજિત” લખ્યું છે. અંતિમ પુષ્ટિ માટે સ્થાનિક પંચાંગ જોવો સલાહભર્યું છે.
ગુજરાતની તહેવાર સંસ્કૃતિ
ભારતના પશ્ચિમ કિનારે વસેલું ગુજરાત તેની વૈવિધ્યસભર સંસ્કૃતિ માટે જાણીતું છે. અહીં હિન્દુ, જૈન, મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી અને પારસી — એમ અનેક સમુદાયો સાથે રહે છે અને દરેક પોતાના તહેવારો પૂરા ઉત્સાહથી ઉજવે છે. આ જ કારણે ગુજરાતને “વિવિધતામાં એકતા” નું ઉત્તમ ઉદાહરણ ગણવામાં આવે છે.
ગુજરાતના તહેવારો મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના જોવા મળે છે — ધાર્મિક તહેવારો (જેમ કે જન્માષ્ટમી, શિવરાત્રી, રામ નવમી), ઋતુ અને ખેતી સાથે જોડાયેલા તહેવારો (જેમ કે ઉત્તરાયણ, અખાત્રીજ) અને સામાજિક-સાંસ્કૃતિક તહેવારો (જેમ કે નવરાત્રી, રક્ષાબંધન, ભાઈબીજ). આ ઉપરાંત ગુજરાતમાં અનેક લોકમેળા યોજાય છે, જે અહીંની ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિ અને લોકજીવનનું દર્પણ છે.
તહેવારો માત્ર ઉજવણી પૂરતાં મર્યાદિત નથી; તે આપણી ખાણી-પીણી, પહેરવેશ, સંગીત, નૃત્ય અને કળા સાથે ઊંડાણથી જોડાયેલા છે. ઊંધિયું અને તલ-ગોળ, ચણિયા-ચોળી અને કેડિયું, ગરબા અને દાંડિયા રાસ — આ બધું ગુજરાતની ઓળખ બની ગયું છે, જે તહેવારો દ્વારા પેઢી દર પેઢી જીવંત રહે છે.
ગુજરાતના તહેવારો 2026 – સંપૂર્ણ યાદી (તારીખ સાથે)
નીચે આપેલા ટેબલમાં 2026 ના આખા વર્ષના મુખ્ય તહેવારો તારીખ અને વાર સાથે ક્રમબદ્ધ રીતે આપ્યા છે. તમે આ યાદી સાચવી રાખી શકો છો અથવા પરિવાર-મિત્રો સાથે વહેંચી શકો છો.
| ક્રમ | તહેવાર (Festival) | તારીખ 2026 | વાર |
|---|---|---|---|
| 1 | ઉત્તરાયણ / મકર સંક્રાંતિ | 14 જાન્યુઆરી | બુધવાર |
| 2 | વાસી ઉત્તરાયણ | 15 જાન્યુઆરી | ગુરુવાર |
| 3 | વસંત પંચમી | 23 જાન્યુઆરી | શુક્રવાર |
| 4 | મહા શિવરાત્રી | 15 ફેબ્રુઆરી | રવિવાર |
| 5 | હોળી (હોળિકા દહન) | 3 માર્ચ | મંગળવાર |
| 6 | ધુળેટી | 4 માર્ચ | બુધવાર |
| 7 | રામ નવમી | 27 માર્ચ | શુક્રવાર |
| 8 | મહાવીર જયંતી (અંદાજિત) | 31 માર્ચ | મંગળવાર |
| 9 | હનુમાન જયંતી | 2 એપ્રિલ | ગુરુવાર |
| 10 | ગુડ ફ્રાઈડે | 3 એપ્રિલ | શુક્રવાર |
| 11 | અક્ષય તૃતીયા (અખાત્રીજ) | 20 એપ્રિલ | સોમવાર |
| 12 | બુદ્ધ પૂર્ણિમા (અંદાજિત) | 1 મે | શુક્રવાર |
| 13 | ઈદ-ઉલ-અઝહા / બકરી ઈદ (અંદાજિત) | 27 મે | બુધવાર |
| 14 | રથયાત્રા | 16 જુલાઈ | ગુરુવાર |
| 15 | ગુરુ પૂર્ણિમા | 29 જુલાઈ | બુધવાર |
| 16 | રક્ષાબંધન | 28 ઓગસ્ટ | શુક્રવાર |
| 17 | જન્માષ્ટમી | 4 સપ્ટેમ્બર | શુક્રવાર |
| 18 | ગણેશ ચતુર્થી | 14 સપ્ટેમ્બર | સોમવાર |
| 19 | નવરાત્રી (ઘટસ્થાપના) | 11 ઓક્ટોબર | રવિવાર |
| 20 | દશેરા (વિજયાદશમી) | 20 ઓક્ટોબર | મંગળવાર |
| 21 | શરદ પૂર્ણિમા (અંદાજિત) | 25 ઓક્ટોબર | રવિવાર |
| 22 | ધનતેરસ | 6 નવેમ્બર | શુક્રવાર |
| 23 | કાળી ચૌદશ | 7 નવેમ્બર | શનિવાર |
| 24 | દિવાળી (લક્ષ્મી પૂજન) | 8 નવેમ્બર | રવિવાર |
| 25 | નૂતન વર્ષ / બેસતું વર્ષ (અન્નકૂટ) | 10 નવેમ્બર | મંગળવાર |
| 26 | ભાઈબીજ | 11 નવેમ્બર | બુધવાર |
| 27 | દેવ દિવાળી / કારતકી પૂર્ણિમા (અંદાજિત) | 24 નવેમ્બર | મંગળવાર |
| 28 | નાતાલ (ક્રિસમસ) | 25 ડિસેમ્બર | શુક્રવાર |
ગુજરાતના મુખ્ય તહેવારો વિશે વિગતવાર માહિતી
1. ઉત્તરાયણ (મકર સંક્રાંતિ) – 14 જાન્યુઆરી 2026
ગુજરાતના વર્ષની શરૂઆત ધામધૂમથી ઉત્તરાયણ સાથે થાય છે. આ દિવસે સૂર્ય ધન રાશિમાંથી મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, એટલે તેને મકર સંક્રાંતિ પણ કહેવાય છે. જ્યોતિષ પ્રમાણે આ દિવસથી સૂર્ય ઉત્તર દિશા તરફ ગતિ કરવા લાગે છે, જેને શુભ કાળની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં આ પર્વ મુખ્યત્વે પતંગોત્સવ તરીકે ઓળખાય છે.
અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, રાજકોટ અને નડિયાદ જેવાં શહેરોમાં આખો દિવસ ધાબાં ઉપર “કાપ્યો છે!” અને “લપેટ!” ના અવાજો ગૂંજતા રહે છે. બાળકોથી માંડીને વૃદ્ધો સુધી સૌ કોઈ પતંગ ઉડાડવાનો આનંદ માણે છે. સાંજ પડતાં આકાશમાં તુક્કલ (આકાશ ફાનસ) ઝગમગી ઊઠે છે.
| તારીખ | 14 જાન્યુઆરી 2026 (બુધવાર) |
|---|---|
| ધાર્મિક મહત્વ | સૂર્યની ઉત્તરાયણ ગતિ, દાન-પુણ્યનું પર્વ |
| ખાસ વાનગી | તલ-ગોળના લાડુ, ચીક્કી, ઊંધિયું, જલેબી |
| મુખ્ય પ્રવૃત્તિ | પતંગ ઉડાડવી, દાન કરવું, સૂર્યપૂજા |
વિશેષતાઓ:
- ગુજરાત સરકાર દર વર્ષે અમદાવાદમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પતંગોત્સવ (International Kite Festival) નું આયોજન કરે છે, જેમાં દેશ-વિદેશના પતંગબાજ ભાગ લે છે.
- બીજા દિવસે એટલે 15 જાન્યુઆરીએ “વાસી ઉત્તરાયણ” ઉજવાય છે, જ્યારે બાકી રહેલી પતંગો ઉડાડવામાં આવે છે.
- તલ-ગોળનું સેવન શિયાળામાં શરીરને ગરમાવો આપે છે એવી લોકમાન્યતા આ પર્વ સાથે જોડાયેલી છે.
- આ દિવસે ગરીબોને અન્ન, વસ્ત્ર અને તલ-ગોળનું દાન કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે.
2. વસંત પંચમી – 23 જાન્યુઆરી 2026
વસંત પંચમી વિદ્યા અને કળાની દેવી મા સરસ્વતીને સમર્પિત તહેવાર છે. મહા સુદ પાંચમના દિવસે ઉજવાતો આ પર્વ વસંત ઋતુના આગમનનું પ્રતીક પણ છે. શાળા-કોલેજો અને સંગીત-કળા સાથે જોડાયેલા લોકો આ દિવસે સરસ્વતી પૂજન કરે છે.
- પીળો રંગ આ પર્વનું પ્રતીક છે, તેથી ઘણા લોકો પીળાં વસ્ત્રો પહેરે છે અને પીળી વાનગીઓ બનાવે છે.
- નાનાં બાળકોને આ દિવસે અક્ષરજ્ઞાનની શરૂઆત કરાવવાનું શુભ માનવામાં આવે છે.
- વસંત પંચમીથી પ્રકૃતિમાં નવી કૂંપળો અને ખેતરોમાં પીળાં સરસવનાં ફૂલ ખીલવા લાગે છે.
3. મહા શિવરાત્રી – 15 ફેબ્રુઆરી 2026
મહા શિવરાત્રી ભગવાન શિવને સમર્પિત સૌથી પવિત્ર રાત્રિ ગણાય છે. માન્યતા છે કે આ રાત્રે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીનાં લગ્ન થયાં હતાં. ગુજરાતમાં જૂનાગઢ પાસે આવેલા ભવનાથ મંદિરે યોજાતો ભવનાથનો મેળો આ પર્વનું સૌથી મોટું આકર્ષણ છે, જ્યાં નાગા બાવાઓની રવેડી અને લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટે છે.
- ભક્તો આખો દિવસ ઉપવાસ રાખી શિવલિંગ પર દૂધ, જળ, બિલિપત્ર અને ધતૂરો ચઢાવે છે.
- રાત્રિ જાગરણ અને “ૐ નમઃ શિવાય” નો જાપ આ પર્વની ઓળખ છે.
- સોમનાથ જ્યોતિર્લિંગ ખાતે વિશેષ પૂજા, અભિષેક અને દર્શનનું આયોજન થાય છે.
4. હોળી અને ધુળેટી – 3 અને 4 માર્ચ 2026
રંગોનો તહેવાર હોળી અસત્ય પર સત્યના અને અનિષ્ટ પર સારપના વિજયનું પ્રતીક છે. પ્રહલાદ અને હોળિકાની પૌરાણિક કથા આ પર્વ સાથે જોડાયેલી છે. પહેલી સાંજે (3 માર્ચ) હોળિકા દહન થાય છે, જેમાં લોકો હોળી પ્રગટાવી તેની પ્રદક્ષિણા કરે છે અને ધાણી, ખજૂર તથા શ્રીફળની આહુતિ આપે છે. બીજા દિવસે (4 માર્ચ) ધુળેટી પર એકબીજાને ગુલાલ અને રંગ લગાવી આનંદ મનાવવામાં આવે છે.
| હોળિકા દહન | 3 માર્ચ 2026 (મંગળવાર) |
|---|---|
| ધુળેટી (રંગોત્સવ) | 4 માર્ચ 2026 (બુધવાર) |
| સંદેશ | અનિષ્ટ પર સારપનો વિજય, ભાઈચારો |
| ખાસ વાનગી | ઘૂઘરા, ખજૂર, ધાણી, ઠંડાઈ |
આદિવાસી વિસ્તારોમાં હોળી ખાસ ધામધૂમથી ઉજવાય છે. દાહોદ, પંચમહાલ અને છોટાઉદેપુર જેવા વિસ્તારોમાં હોળી પછી ભરાતા લોકમેળા આદિવાસી સંસ્કૃતિનું સુંદર દર્શન કરાવે છે.
5. રામ નવમી – 27 માર્ચ 2026
ચૈત્ર માસની સુદ નવમીના દિવસે ભગવાન રામનો જન્મોત્સવ ઉજવાય છે. મર્યાદા પુરુષોત્તમ રામનું જીવન સત્ય, ધર્મ અને આદર્શ મૂલ્યોનું પ્રતીક છે. મંદિરોમાં રામ કથા, અખંડ રામધૂન, ભજન અને શોભાયાત્રાનું આયોજન થાય છે. ઘણા ભક્તો આ દિવસે ઉપવાસ રાખી રામ નામનું સ્મરણ કરે છે અને રામાયણનું પઠન કરે છે.
6. હનુમાન જયંતી – 2 એપ્રિલ 2026
હનુમાન જયંતી પર ભક્તિ અને શક્તિના પ્રતીક એવા ભગવાન હનુમાનનો જન્મોત્સવ ઉજવાય છે. આ દિવસે હનુમાન મંદિરોમાં સિંદૂર-ચઢાવો, હનુમાન ચાલીસાના પાઠ અને સુંદરકાંડનું આયોજન થાય છે. સાળંગપુરનું કષ્ટભંજન દેવ હનુમાન મંદિર ગુજરાતમાં આ પર્વનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જ્યાં હજારો ભક્તો દર્શને આવે છે.
7. અક્ષય તૃતીયા (અખાત્રીજ) – 20 એપ્રિલ 2026
અક્ષય તૃતીયા એટલે “ક્યારેય ક્ષય ન થાય” એવો શુભ દિવસ. વૈશાખ સુદ ત્રીજના આ દિવસને લગ્ન, નવા વ્યવસાયની શરૂઆત, સોના-ચાંદીની ખરીદી અને શુભ કાર્યો માટે અત્યંત શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત માનવામાં આવે છે. ગ્રામ્ય ગુજરાતમાં આ દિવસ ખેતીની નવી મોસમની શરૂઆત સાથે પણ જોડાયેલો છે. ઘણા વિસ્તારોમાં અખાત્રીજને “વણજોયું મુહૂર્ત” ગણવામાં આવે છે, એટલે કે આ દિવસે કોઈ પણ શુભ કાર્ય માટે અલગથી મુહૂર્ત જોવાની જરૂર રહેતી નથી.
8. રથયાત્રા – 16 જુલાઈ 2026
અમદાવાદની ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા ગુજરાતના સૌથી ભવ્ય ધાર્મિક પ્રસંગોમાંની એક છે. અષાઢી બીજના દિવસે ભગવાન જગન્નાથ, બહેન સુભદ્રા અને ભાઈ બલભદ્ર રથમાં બિરાજી નગરચર્યાએ નીકળે છે અને ભક્તોને દર્શન આપે છે.
- અમદાવાદના જમાલપુર જગન્નાથ મંદિરથી નીકળતી રથયાત્રામાં લાખો ભક્તો, શણગારેલા હાથી, અખાડા અને ભજનમંડળીઓ જોડાય છે.
- ભક્તોમાં મગ, જાંબુ, કાકડી અને પ્રસાદનું વિતરણ કરવામાં આવે છે.
- ઓડિશાના પુરી પછી અમદાવાદની રથયાત્રા દેશની બીજી સૌથી જૂની અને મોટી રથયાત્રા ગણાય છે.
- સુરક્ષા વ્યવસ્થા સાથે નીકળતી આ યાત્રા આખા શહેરમાં ભક્તિમય વાતાવરણ સર્જે છે.
9. ગુરુ પૂર્ણિમા – 29 જુલાઈ 2026
ગુરુ પૂર્ણિમા ગુરુ પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનું પર્વ છે. અષાઢ સુદ પૂર્ણિમાના આ દિવસને મહર્ષિ વેદ વ્યાસની જન્મજયંતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. શિષ્યો પોતાના ગુરુનું પૂજન કરી તેમના આશીર્વાદ મેળવે છે. આ પર્વ આપણને જીવનમાં જ્ઞાન આપનાર દરેક વ્યક્તિ પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કરવાનું શીખવે છે.
10. રક્ષાબંધન – 28 ઓગસ્ટ 2026
ભાઈ-બહેનના પવિત્ર પ્રેમનું પ્રતીક એવો રક્ષાબંધનનો તહેવાર શ્રાવણ સુદ પૂર્ણિમાએ આવે છે. બહેન ભાઈના કાંડે રાખડી બાંધી તેની લાંબી ઉંમર અને સુખાકારીની કામના કરે છે, અને ભાઈ તેની જીવનભર રક્ષા કરવાનું વચન આપે છે. આ દિવસ પરિવારના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવે છે અને ભાઈ-બહેન એકબીજાને ભેટ-સોગાદ આપે છે.
11. જન્માષ્ટમી – 4 સપ્ટેમ્બર 2026
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો જન્મોત્સવ એટલે જન્માષ્ટમી. શ્રાવણ વદ આઠમની મધ્યરાત્રિએ કૃષ્ણનો જન્મ થયો હોવાની માન્યતા છે. દ્વારકા અને ડાકોર જેવાં તીર્થધામોમાં આ પર્વ ખૂબ ધામધૂમથી ઉજવાય છે. મધ્યરાત્રિએ કૃષ્ણ જન્મની ઉજવણી, મટકી ફોડ અને ભજન-કીર્તનનું ભક્તિમય વાતાવરણ સર્જાય છે.
- દ્વારકાધીશ મંદિરમાં વિશેષ શણગાર, અભિષેક અને દર્શનનું આયોજન થાય છે.
- ઘણી જગ્યાએ “મટકી ફોડ” (દહીં હાંડી) ની રોમાંચક સ્પર્ધા યોજાય છે.
- ભક્તો આખો દિવસ ઉપવાસ રાખી મધ્યરાત્રિએ કૃષ્ણ જન્મ પછી પારણાં કરે છે.
- ડાકોરના રણછોડરાય મંદિરે આ પ્રસંગે વિશાળ મેળો ભરાય છે.
12. ગણેશ ચતુર્થી – 14 સપ્ટેમ્બર 2026
ગણેશ ચતુર્થી વિઘ્નહર્તા ભગવાન ગણેશના જન્મોત્સવ તરીકે ઉજવાય છે. ભાદરવા સુદ ચોથથી શરૂ થતો આ ઉત્સવ દોઢ, પાંચ, સાત કે દસ દિવસ સુધી ચાલે છે. ઘરો અને જાહેર પંડાલોમાં ગણેશજીની મૂર્તિ સ્થાપી પૂજા-આરતી કરવામાં આવે છે અને છેલ્લે વિધિવત વિસર્જન થાય છે. ગુજરાતમાં ખાસ કરીને સુરત, વડોદરા અને અમદાવાદમાં ગણેશોત્સવ ભવ્ય રીતે ઉજવાય છે.
13. નવરાત્રી – 11 થી 19 ઓક્ટોબર 2026
નવરાત્રી ગુજરાતની ઓળખ છે અને વિશ્વભરમાં ગુજરાત તેના ગરબા માટે પ્રખ્યાત છે. નવ રાત્રિ સુધી માતાજીની આરાધના, ગરબા અને દાંડિયા રાસની રમઝટ જામે છે. 2026માં ઘટસ્થાપના 11 ઓક્ટોબરે થશે અને દશમા દિવસે એટલે 20 ઓક્ટોબરે વિજયાદશમી (દશેરા) ઉજવાશે.
| શરૂઆત | 11 ઓક્ટોબર 2026 (ઘટસ્થાપના) |
|---|---|
| પૂર્ણાહુતિ | 19 ઓક્ટોબર 2026 |
| આરાધ્ય દેવી | મા દુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપ |
| મુખ્ય પ્રવૃત્તિ | ગરબા, દાંડિયા રાસ, માતાજીની આરતી |
વિશેષતાઓ:
- વડોદરાના યુનાઇટેડ વે અને અમદાવાદ-સુરતના પાર્ટી પ્લોટ ગરબા દેશભરમાં જાણીતા છે.
- ખેલૈયાઓ ચણિયા-ચોળી અને કેડિયું પહેરી પરંપરાગત વેશમાં ગરબે ઘૂમે છે.
- નવ દિવસ દરમિયાન દરેક દિવસનો એક વિશેષ રંગ અને દેવીસ્વરૂપ સાથે સંબંધ હોય છે.
- યુનેસ્કોએ ગુજરાતના ગરબાને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસા (Intangible Cultural Heritage) તરીકે માન્યતા આપી છે.
14. દશેરા (વિજયાદશમી) – 20 ઓક્ટોબર 2026
નવરાત્રી પછીના દસમા દિવસે દશેરા ઉજવાય છે, જે અસત્ય પર સત્ય અને અધર્મ પર ધર્મના વિજયનું પ્રતીક છે. આ દિવસે ભગવાન રામે રાવણનો વધ કર્યો હતો અને મા દુર્ગાએ મહિષાસુરનો સંહાર કર્યો હતો એવી માન્યતા છે. ઘણી જગ્યાએ રાવણ દહનનું આયોજન થાય છે. ગુજરાતમાં આ દિવસે ફાફડા-જલેબી ખાવાની ખાસ પરંપરા છે અને વાહન, શસ્ત્ર તથા સાધનોની પૂજા પણ કરવામાં આવે છે.
15. શરદ પૂર્ણિમા – 25 ઓક્ટોબર 2026 (અંદાજિત)
આસો સુદ પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાતી શરદ પૂર્ણિમાને “રાસ પૂર્ણિમા” પણ કહેવાય છે. માન્યતા છે કે આ રાત્રે ચંદ્રમાંથી અમૃત વરસે છે. લોકો રાત્રે ખુલ્લા આકાશ નીચે દૂધ-પૌંઆ મૂકી, ચંદ્રના પ્રકાશમાં તેને પ્રસાદરૂપે આરોગે છે. ગરબા અને રાસની રમઝટ સાથે આ પર્વ ઉજવાય છે.
16. દિવાળી અને નૂતન વર્ષ – નવેમ્બર 2026
દિવાળી ગુજરાતનો સૌથી મોટો અને પાંચ દિવસ ચાલતો તહેવાર છે. ધનતેરસથી શરૂ થઈ ભાઈબીજ સુધી ચાલતા આ પર્વમાં ઘર-ઘર દીવા પ્રગટે છે, રંગોળી પુરાય છે અને લક્ષ્મી પૂજન થાય છે. ગુજરાતી પરિવારો અને વેપારીઓ માટે દિવાળી પછીનું બેસતું વર્ષ નવા વર્ષની શરૂઆત અને નવા હિસાબ-ચોપડા (ચોપડા પૂજન) નું પ્રતીક છે.
| દિવસ | તારીખ 2026 | મહત્વ |
|---|---|---|
| ધનતેરસ | 6 નવેમ્બર | ધન-આરોગ્યની પૂજા, ખરીદી |
| કાળી ચૌદશ | 7 નવેમ્બર | હનુમાનજી અને કાળી માતાની પૂજા |
| દિવાળી | 8 નવેમ્બર | લક્ષ્મી પૂજન, ચોપડા પૂજન |
| બેસતું વર્ષ (અન્નકૂટ) | 10 નવેમ્બર | નૂતન વર્ષ, ગોવર્ધન પૂજા |
| ભાઈબીજ | 11 નવેમ્બર | ભાઈ-બહેનનું પર્વ |
વિશેષતાઓ:
- વેપારીઓ માટે દિવાળી પર ચોપડા પૂજન અને શારદા પૂજનનું વિશેષ મહત્વ છે.
- ઘરોમાં ફરાળ, મઠિયા, ઘૂઘરા, સુંવાળી, ચકરી અને ચેવડા જેવી પરંપરાગત વાનગીઓ બને છે.
- બેસતા વર્ષે લોકો એકબીજાને “સાલ મુબારક” કહી નવા વર્ષની શુભકામના પાઠવે છે.
- ભાઈબીજના દિવસે બહેન ભાઈને ઘરે જમવા બોલાવી તિલક કરે છે.
17. દેવ દિવાળી (કારતકી પૂર્ણિમા) – 24 નવેમ્બર 2026 (અંદાજિત)
દિવાળીના પંદર દિવસ પછી કારતક સુદ પૂર્ણિમાએ દેવ દિવાળી ઉજવાય છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે દેવતાઓ પૃથ્વી પર દીપોત્સવ ઉજવે છે. નદી-તળાવના કિનારે દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે અને મંદિરોમાં વિશેષ પૂજા થાય છે. આ દિવસને કારતકી પૂર્ણિમા અને ગુરુ નાનક જયંતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ગુજરાતના પ્રખ્યાત મેળા અને ઉત્સવો
તહેવારો ઉપરાંત ગુજરાત તેના રંગબેરંગી લોકમેળા માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ મેળા અહીંની ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિ, લોકકળા અને પરંપરાનું જીવંત દર્શન કરાવે છે.
- કચ્છ રણોત્સવ (Rann Utsav): સફેદ રણમાં યોજાતો આ ઉત્સવ સામાન્ય રીતે નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી ચાલે છે, જ્યાં પૂનમની ચાંદનીમાં સફેદ રણનું અદ્ભુત દ્રશ્ય જોવા દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓ આવે છે.
- તરણેતરનો મેળો: સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં ભાદરવા મહિનામાં યોજાતો આ મેળો તેની રંગીન છત્રીઓ, લોકનૃત્ય અને પરંપરાગત પોશાક માટે જાણીતો છે.
- ભવનાથનો મેળો: જૂનાગઢમાં શિવરાત્રી નિમિત્તે ગિરનારની તળેટીમાં ભરાતો આ મેળો સાધુ-સંતો અને નાગા બાવાઓ માટે પ્રખ્યાત છે.
- વૌઠાનો મેળો: અમદાવાદ જિલ્લામાં કારતકી પૂર્ણિમાએ સાત નદીઓના સંગમ પર ભરાતો આ ગુજરાતનો સૌથી મોટો પશુમેળો છે.
- શામળાજીનો મેળો: અરવલ્લી જિલ્લામાં કારતકી પૂર્ણિમાએ ભગવાન વિષ્ણુના શામળાજી સ્વરૂપને લગતો આ મેળો આદિવાસી સમાજમાં ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે.
- માધવપુરનો મેળો: પોરબંદર પાસે માધવપુરમાં ભગવાન કૃષ્ણ અને રુક્મિણીના વિવાહ નિમિત્તે ભરાતો સાંસ્કૃતિક મેળો.
મહિના પ્રમાણે તહેવારોની ઝલક
જો તમે મહિના પ્રમાણે આયોજન કરવા માંગતા હો, તો નીચેની ઝલક ઉપયોગી બનશે:
- જાન્યુઆરી: ઉત્તરાયણ, વાસી ઉત્તરાયણ, વસંત પંચમી
- ફેબ્રુઆરી: મહા શિવરાત્રી
- માર્ચ: હોળી, ધુળેટી, રામ નવમી, મહાવીર જયંતી
- એપ્રિલ: હનુમાન જયંતી, ગુડ ફ્રાઈડે, અક્ષય તૃતીયા
- મે: બુદ્ધ પૂર્ણિમા, બકરી ઈદ (અંદાજિત)
- જુલાઈ: રથયાત્રા, ગુરુ પૂર્ણિમા
- ઓગસ્ટ: રક્ષાબંધન
- સપ્ટેમ્બર: જન્માષ્ટમી, ગણેશ ચતુર્થી
- ઓક્ટોબર: નવરાત્રી, દશેરા, શરદ પૂર્ણિમા
- નવેમ્બર: ધનતેરસ, દિવાળી, બેસતું વર્ષ, ભાઈબીજ, દેવ દિવાળી
- ડિસેમ્બર: નાતાલ
ગુજરાતના અન્ય સમુદાયોના તહેવારો
ગુજરાત તેની વિવિધતામાં એકતા માટે જાણીતું છે. અહીં હિન્દુ તહેવારો ઉપરાંત મુસ્લિમ, જૈન, ખ્રિસ્તી અને પારસી સમુદાયના તહેવારો પણ એટલા જ ઉત્સાહથી ઉજવાય છે.
- ઈદ-ઉલ-ફિત્ર અને ઈદ-ઉલ-અઝહા: રમઝાન અને બકરી ઈદ પર મસ્જિદોમાં નમાજ અને ઘરોમાં સેવ-ખજૂરની મીઠાશ છવાય છે (તારીખ ચંદ્રદર્શન પર આધારિત).
- પર્યુષણ પર્વ (જૈન): આઠ દિવસ ચાલતું આ પર્વ તપ, ક્ષમા અને આત્મશુદ્ધિનું પ્રતીક છે; સંવત્સરીના દિવસે “મિચ્છામિ દુક્કડમ્” કહી ક્ષમાયાચના થાય છે.
- નાતાલ (ક્રિસમસ): 25 ડિસેમ્બરે ચર્ચમાં પ્રાર્થના અને ઘરોમાં ક્રિસમસ ટ્રી સાથે ઉજવણી થાય છે.
- મહાવીર જયંતી અને બુદ્ધ પૂર્ણિમા: અહિંસા અને કરુણાનો સંદેશ આપતા આ પર્વ પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવાય છે.
- પતેતી (પારસી નૂતન વર્ષ): પારસી સમાજ આ દિવસને પ્રાર્થના અને પરસ્પર શુભેચ્છા સાથે નવા વર્ષ તરીકે ઉજવે છે.
ગુજરાતના તહેવારોનું મહત્વ
તહેવારો આપણા જીવનમાં માત્ર આનંદ અને ઉલ્લાસ જ નથી લાવતા, પણ તેની પાછળ ઊંડું સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ પણ છુપાયેલું છે:
- સામાજિક એકતા: તહેવારો પરિવાર, પડોશીઓ અને સમાજને એકસાથે લાવે છે, જેનાથી પરસ્પર પ્રેમ અને ભાઈચારો વધે છે.
- સાંસ્કૃતિક વારસો: ગરબા, રાસ, પતંગ, રંગોળી જેવી પરંપરાઓ તહેવારો દ્વારા નવી પેઢી સુધી પહોંચે છે.
- આર્થિક પ્રવૃત્તિ: તહેવારોની ઋતુમાં બજારો ધમધમે છે, જેનાથી નાના વેપારીઓ અને કારીગરોને રોજગારી મળે છે.
- આધ્યાત્મિક શાંતિ: ઉપવાસ, પૂજા અને ધ્યાન દ્વારા મન શાંત થાય છે અને સકારાત્મક ઊર્જા મળે છે.
- પ્રવાસન: નવરાત્રી, રણોત્સવ અને રથયાત્રા જેવા પ્રસંગો દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓને ગુજરાત તરફ આકર્ષે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
પ્ર: ગુજરાતનો સૌથી મોટો તહેવાર કયો છે?
ઉ: ગુજરાતમાં નવરાત્રી અને દિવાળી બંને સૌથી મોટા તહેવારો ગણાય છે. નવરાત્રીના ગરબા વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે, જ્યારે દિવાળી પાંચ દિવસ સુધી ધામધૂમથી ઉજવાય છે.પ્ર: 2026માં ઉત્તરાયણ ક્યારે છે?
ઉ: 2026માં ઉત્તરાયણ (મકર સંક્રાંતિ) 14 જાન્યુઆરી, બુધવારે છે અને બીજા દિવસે 15 જાન્યુઆરીએ વાસી ઉત્તરાયણ ઉજવાશે.પ્ર: 2026માં દિવાળી કઈ તારીખે છે?
ઉ: 2026માં દિવાળી (લક્ષ્મી પૂજન) 8 નવેમ્બર, રવિવારે છે અને બેસતું વર્ષ (નૂતન વર્ષ) 10 નવેમ્બરે ઉજવાશે.પ્ર: 2026માં નવરાત્રી ક્યારે શરૂ થાય છે?
ઉ: 2026માં શારદીય નવરાત્રીની ઘટસ્થાપના 11 ઓક્ટોબર, રવિવારે થશે અને 20 ઓક્ટોબરે દશેરા (વિજયાદશમી) ઉજવાશે.પ્ર: ગુજરાત નવરાત્રી માટે કેમ પ્રખ્યાત છે?
ઉ: ગુજરાતના ગરબા અને દાંડિયા રાસ તેની આગવી પરંપરા, પોશાક અને લોકસંગીતના કારણે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. યુનેસ્કોએ પણ ગરબાને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસા તરીકે માન્યતા આપી છે.પ્ર: ગુજરાતનો સૌથી મોટો મેળો કયો છે?
ઉ: અમદાવાદ જિલ્લામાં કારતકી પૂર્ણિમાએ ભરાતો વૌઠાનો મેળો ગુજરાતનો સૌથી મોટો પશુમેળો ગણાય છે, જ્યાં લાખો લોકો ઉમટે છે.પ્ર: શું આ તારીખોમાં ફેરફાર થઈ શકે?
ઉ: હા. હિન્દુ તહેવારો પંચાંગ-તિથિ પ્રમાણે અને મુસ્લિમ તહેવારો ચંદ્રદર્શન પ્રમાણે નક્કી થાય છે, તેથી કેટલાક તહેવારોની તારીખ સ્થાનિક પંચાંગ મુજબ એક-બે દિવસ બદલાઈ શકે છે.
નિષ્કર્ષ
ગુજરાતના તહેવારો માત્ર ઉજવણી નથી, પણ આપણી સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને એકતાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. ઉત્તરાયણથી શરૂ થઈ હોળી, રથયાત્રા, નવરાત્રી અને દિવાળી-નૂતન વર્ષ સુધીનું આ આખું ચક્ર ગુજરાતી જીવનમાં ઉમંગ, શ્રદ્ધા અને પ્રેમ ભરી દે છે. દરેક તહેવાર આપણને કંઈક ને કંઈક શીખ આપે છે — ક્યાંક ભાઈચારો, ક્યાંક શ્રદ્ધા, તો ક્યાંક પરિવારનું મહત્વ.
આશા છે કે ગુજરાતના તહેવારો ની લિસ્ટ 2026 તમને આખા વર્ષનું આયોજન કરવામાં અને દરેક પર્વ સમયસર ઉજવવામાં ઉપયોગી બનશે. કઈ તારીખ કયો તહેવાર છે તે યાદ રાખવા આ યાદી સાચવી રાખો અને પરિવાર તથા મિત્રો સાથે જરૂર વહેંચો, જેથી કોઈ પણ શુભ પ્રસંગ ચૂકી ન જવાય. તમને આ લેખ કેવો લાગ્યો તે કોમેન્ટમાં જરૂર જણાવજો.
Also Read: પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના 2026: ₹5,000 થી ₹11,000 સુધીની સહાય — ગર્ભવતી મહિલા આ યોજના ચૂકી ન જાય